Ara

Zihnin Meydan Okuyuşu

İnsan hayatı başından sonuna kadar gelişimsel olarak öngörülebilir ve normal kabul edilebilir veya beklenmedik evrelerden oluşur. Bu durumların doğal bir sonucu olarak stresli yaşam da beraberinde gelebilmektedir.

Peki stres ile başa çıkmamızda önemli faktörlerden biri olan “zihinsel dayanıklılık” nedir?

Bir sunumumda, katılımcılardan zihinsel dayanıklılığın ne anlama geldiğini kendi kelimeleri ile tanımlamalarını istediğimde görseldeki cevapları almıştım.

Görüldüğü gibi herkes bu kavramı farklı deneyimleri doğrultusunda farklı şekillerde tanımlayabiliyor. Sizce nedir?


Zihinsel dayanıklılığı açıklayabilmek için öncelikle dayanıklılık kavramı üzerinde duralım.


Suzanne Kobasa’nın 1970-80’li yıllarda Chicago Üniversitesi’ndeki doktora tez çalışmasını yürüttüğü telefon şirketi, küçülmeye gidiyor ve çalışanlarının yarısını kaybediyor. Bu küçülme sonrası araştırma örneklemindeki bazı yöneticilerin kalp krizi, kanser ve felç gibi bir takım sağlık problemleri yaşadığı görülürken, bazı yöneticilerin bu durumu kolaylıkla atlattığı gözlemleniyor.

Stresli yaşam olaylarını daha az hastalıkla ve daha kolay atlatan kişilerin sahip olduğu özellikler neler ki bu kişiler, içinde bulundukları durum ile daha etkili başa çıkabiliyor?

Kobasa, bu kişileri yüksek stresin olumsuz etkilerinden koruyan ortak bir kişilik özelliği olduğuna inandı ve araştırmalarını bu yönde devam ettirdi. Sonuç olarak, dayanıklılık (hardiness) kavramı ortaya çıktı ve Kobasa bu kavramın stresli yaşam olaylarına karşı direnç kaynağı olarak işlev gören kişilik özelliklerinin bir toplamı olduğunu öne sürdü.

Yani dayanıklı kişiler kendilerini yaptığı her işe dahil ederek devamlılık gösterirler; içinde bulundukları durum üzerinde hayal gücü, bilgi, beceri ve seçimleriyle belirli bir kontrole sahiptirler; stresi ve değişimi yaşamın normal bir parçası olarak algılar ve bu stresi gelişim ve öğrenme için bir fırsat olarak görerek meydan okuma eğilimine sahiptirler.

Zihinsel dayanıklılık (mental toughness) kavramının, bu üç kişilik özelliği ile açıklanması yetersiz görülmüştür. Daha çok spor psikolojisi alanında karşılaştığımız bu kavram sporda başarıya ulaşmada en önemli faktörlerden biridir. Önemini vurgulamak için “bir yarış alanında bütün koşullar eşit olduğunda, zihinsel olarak daha dayanıklı olan sporcuların kazanacağı söylenilir.

Yukarıda bahsetmiş olduğumuz dayanıklılık kavramı spor alanında yetersiz kalmıştır çünkü zihinsel dayanıklılığın öz güvenle doğrudan bir ilişkisi vardır. Zihinsel dayanıklılığınız arttıkça, kendinize olan güveniniz de artar. Bu iki nitelik birbirini besler. Bazen sonuç istediğiniz gibi olmasa bile başarılı olacağınıza inanırsanız bir şeyleri gerçekleştirmek için de istekli kalırsınız ve karşınıza çıkan engeller bu hedefe ulaşmak için çaba göstermenizi engellemez. O nedenle dayanıklılığa öz güven boyutunun eklenmesi ile birlikte zihinsel dayanıklılık kavramı ortaya çıkmıştır.

Bu görselde zihinsel dayanıklı olmanın ne anlama geldiğine dair belli başlı tanımlar yer almaktadır, bununla birlikte başarılı olmada çok önemli bir faktör olan zihinsel dayanıklılık birçok insan tarafından tanımlanmakta zorluk çekilen bir kavramdır.

Kimi araştırmacılar rakiplerinden daha iyi performans gösteren başarılı sporcuların zihinsel olarak daha dayanıklı olduğunu öne sürerken, kimi araştırmacılar başarılı bir sonuç elde edilemese bile belirlenen hedefe ulaşmış olmanın zihinsel dayanıklılık göstergesi olduğunu söyler. Bu nedenle zihinsel dayanıklılık durumdan duruma değişen çok boyutlu psikolojik bir özellik olarak da tanımlanmaktadır.

Bu yazımda, henüz net bir tanımı öne sürülememiş olan zihinsel dayanıklılığın ne olmadığına değinmenin de faydalı olacağını düşünüyorum, bundan dolayı aşağıda bir takım mitlere yer verdim.

  • Zihinsel dayanıklılık doğuştan gelen bir yetenektir

Zihinsel dayanıklılığın yetenekle hiçbir ilgisi yoktur. Birçok kişilik özelliği gibi güçlü bir genetik bileşendir fakat aynı zamanda evden ayrılma, boşanma gibi aile sorunları, ölüm, okul ya da iş ile ilişkili sorunlar, diğerlerinin varlığı gibi çevre koşullarından etkilenir ve geliştirilebilir.

  • Zihinsel Dayanıklılık Statiktir

Zihinsel dayanıklılık hayatınız boyunca gelişen aynı zamanda, zaman içinde dalgalanma (iniş-çıkış) gösteren bir özelliktir. Ne olduğunun ve üzerinde nasıl çalışılacağınızın farkındaysanız, zihinsel dayanıklılığınızı geliştirebilirsiniz.

  • Zihinsel dayanıklılık sadece zihinle ilgili bir durumdur

Beden ve zihin birbiriyle bağlantılıdır. Örneğin kişi öfkelendiğinde kendisiyle yaptığı bir takım konuşmalarla zihinsel müdahalede bulunabilirken, derin bir nefes alarak bedenini rahatlatabilir. Sporda fiziksel olarak kendilerini yeterli hissetmeyen sporcular zihinsel olarak da güçlü hissedemezler. Her şeyden önce gerekli fiziksel hazırlığın olması gerekmektedir.

Bu ikisi arasındaki ilişkiyi, yıllar önce Ulu Önder Mustafa Kemal Atatürk: “Sağlam kafa, sağlam vücutta bulunur” diyerek çok güzel bir şekilde özetlemiştir.

  • Zihinsel dayanıklı bireyler tek başınadırlar

Sosyokültürel bir varlık olan biz insanlar gereksinimlerimizin karşılandığı doğal çevre ve kendimize özgü kişiliğimizi geliştirdiğimiz sosyal çevre ile bütünleşerek yaşamımızı sürdürmekteyiz. Zihinsel dayanıklı kişileri sosyal destek alma eğiliminde olurlar. Güvendikleri kişilerden ihtiyaç duyduklarında yardım isteyebilirler ve geri bildirim alırlar.

  • Zihinsel dayanıklılık kendine karşı yöneltilen sert eleştiri anlamına gelir, duygu ise arka plandadır.

Tanımlara bakıldığında zihinsel dayanıklılığın yanlış anlaşıldığı öne sürülmüştür. Bu tanımlarda daha erkeksi ideallere ve güce vurgu yapıldığı, duygunun ise arka plana atıldığı görülmektedir. Fakat sanıldığının aksine zihinsel dayanıklı kişiler kendilerini sert bir şekilde yargılamak yerine yapıcı eleştiri kullanırlar. Duyguları gizlemeden onlarla içinde bulundukları durum arasında dengeyi sağlayabilirler ve böylece daha mantıklı kararlar verebilirler. Bununla birlikte zihinsel dayanıklı bireyler zorluklar karşısında iyimser düşünme eğiliminde olurlar.

  • Zihinsel dayanıklı kişiler stres yaşamazlar ve hiçbir zaman hata yapmazlar

Her insan stresi deneyimler, stres yaşamın doğal bir parçasıdır ve gene her insan gibi zihinsel dayanıklı kişiler de hata yaparlar. Hataları gelişimlerinin bir parçası olarak değerlendirirler ve bunlardan ders çıkararak çözüm arayışı içerisine girerler. Karşılarına çıkabilecek engelleri belirlerler ve bu engelleri aşmak için daha sıkı çalışırlar. Aynı zamanda bu kişiler stres anlarında ya da hata yaptıklarında bu hataları ile aşırı özdeşim kurmazlar. Ruminatif düşüncelerinden ayrılabilir ve uyumsuz düşüncelerini yargılamadan yeniden yapılandırabilirler.


Bu yazımda zihinsel dayanıklılık nedir ne değildir kısaca ele almaya çalıştım.


Siz zihinsel dayanıklılığınız hakkında neler söyleyebilirsiniz?


Örneğin;

✓ Zihinsel olarak ne kadar güçlü olduğunuzu düşünüyorsunuz?

✓ Hatalarınıza karşı tepkiniz ne oluyor?

✓ Çevrenizden gelen geri bildirimleri ne kadar kabul ediyorsunuz?

✓ Baskıyla ne kadar iyi başa çıkıyorsunuz?

✓ Hedeflerinizi gerçekleştirme yeteneğinize ne kadar inanıyorsunuz?


Dilerseniz cevaplarınızı benimle de paylaşabilirsiniz ☺️


Bir sonraki gökkuşağı renginde görüşmek üzere 🌈


Kaynaklar;


Andersen, M. B. (2011). Who’s mental, who’s tough and who’s both. Mental

toughness in sport: Developments in theory and research, 69-88.


Bedard Thom, C., Guay, F., Trottier, C. (2020). Mental toughness in sport: The

Goal-Expectancy-Self-Control (GES) model. Journal of Applied Sport Psychology,1-17.


Connaughton, D., Wadey, R., Hanton, S., Jones, G. (2008). The development and

maintenance of mental toughness: Perceptions of elite performers. Journal of

Sport Sciences, 26, 83–95.


Gucciardi, D. F., Hanton, S., Gordon, S., Mallett, C. J., Temby, P. (2015). The

concept of mental toughness: Tests of dimensionality, nomological network, and traitness. Journal of personality, 83(1), 26-44.


Kobasa, S. C., Maddi, S. R., Kahn, S. (1982). Hardiness and health: a prospective

study. Journal of personality and social psychology, 42(1), 168.


Smith, Leif H., Kays, Todd M. (2010). Sports Psychology For Dummies. John Wiley & Sons Canada,

16 görüntüleme0 yorum

Son Paylaşımlar

Hepsini Gör