Ara

Kapatma Düğmesi; Zihnin Yorgunluğunu Atmak

Güncelleme tarihi: Haz 6

Genellikle kendimizi yorgun hissettiğimizde belli başlı dinlenme yöntemleri kullanırız. Kimimiz kestirerek, kimimiz fiziksel olarak hareketsiz kalarak dinlenmeyi tercih eder. Bazen çevremizden yeteri kadar dinlenmiş olsa da yorgun hissettiğini söyleyen kişilerle karşılaşırız. Özellikle pandemi dönemi gibi çoğu iş sektörünün çalışmalarını online olarak yürüttüğü, bütün gün fiziksel olarak çok fazla enerji harcamayı gerektirmeyen hatta çoğu zamanı ekran başında oturarak geçirdiğimiz günlerde de yorgun hissettiğimiz zamanlar oldu. Neden? Bildiğiniz gibi sağlık bedensel, zihinsel ve sosyal açıdan iyi olma halidir. İnsan bedeni bir bütündür bu nedenle dinlenirken de birbiriyle etkileşim halinde olan bu yönlere dikkat etmek önemlidir.


Bu yazımda uyku ve fiziksel hareketsizlik gibi hem zihinsel hem de bedensel dinlenmede oldukça etkili rol oynayan hepimizin bildiği pasif dinlenme yöntemlerinden ziyade bunların ötesine uzanan, uyanıkken çok az bilişsel ve fiziksel aktivite ile harcanan zaman olarak tanımlanan uyanık zihinsel dinlenmeyi (wakeful mental rest) ele aldım.


Kısaca, araştırmaların ışığında, “zinde hissetmek için neler yapabiliriz”in üzerinde duracağım. Zinde olmak neden önemli biliriz. Bu zamanlarda;

  • Yapmakta olduğumuz şeyden daha fazla zevk alırız

  • Daha enerjik hissederiz

  • Yapmakta olduğumuz işe değer veririz

  • İşimize katılım için daha motive hissederiz.

  • Daha fazla çaba gösteririz ve bu da işimizden daha çok verim almamızı sağlar

  • Bu durumlar sosyal ilişkilerimize de olumlu şekilde yansır.

  • Bütün bunlar bedensel ve psikolojik rahatsızlıklara karşı da koruyucu bir etkiye sahip olur.


Zinde olmada önemli bir rol üstlenen “uyanık zihinsel dinlenme”; yapılmakta olunan işle ilgili her şeyi arkada bırakmak (psikolojik, bilişsel ve duygusal taleplerinin kesilmesi) yani çabalı düşünmede azalma, artan iç kontrol, sosyal ve fiziksel faaliyet ortamlarında artan çeşitlilik, ve meşgul olunan iş dışındaki yaşam alanlarına girme fırsatlarının artmasıdır.


Gelişimsel olarak öngörülebilir ve normal kabul edilebilir olan durumlara, beklenmedik ve öngörülemeyen birtakım durumların eklenmesi, çevre ile etkileşimin doğal bir sonucu olan stresli yaşamı da beraberinde getirebilmektedir. Mesleki iş, spor müsabakaları, sınava hazırlık, tez yazımı, okul, çocuk yetiştirme, hasta bakımı, evlilik, işsizlik gibi yaşamınızın büyük bir çoğunluğunu ya da bir bölümünü kapsayan durumların getirdiği stres faktörleri karşısında kendinizi zihinsel olarak yorgun hissediyorsanız, önce durup neye ihtiyacınız olduğunu kendinize sorun.

Şu an neye ihtiyacım var?

Ne duymaya, ne yapmaya ihtiyacım var?

Bazen sadece farkına varmak bile yetebilirken isterseniz kazanmış olduğunuz bu farkındalıkla bir karar verebilirsiniz ve ihtiyacınızı karşılamaya yönelik harekete geçebilirsiniz.


Harekete geçme aşamasında eğer ihtiyaç duyarsanız, aşağıda yer alan “kişinin meşgul olduğu işi hakkında düşünmeme” (yani, ayrılma) şeklinde uyanık dinlenme deneyimlerinden oluşan tablodan da faydalanabilirsiniz.

Bu tabloda 6 adımda uyanık dinlenme açıklanmaya çalışılmıştır. İkinci sütunda yer alan örnekler her zaman olduğu gibi bireysel farklılık gösterebilir bu nedenle kendinize göre çeşitlendirebilirsiniz :)


Bu yazımda hayatın koşuşturmasına bir mola verebilmek adına bedensel dinlenme kadar önemli olan zihinsel dinlenmeyi kısaca ele almaya çalıştım. Burada verilen örnekler çoğumuzun bildiği ve zaman zaman uyguladığı şeyler. Bununla birlikte çoğu zaman “kendimiz için” bile zaman bulamayabiliyoruz ya da zaten “var olan zamanı” kendimiz için kullanmıyoruz. Sizde mindfulness, meditasyon, nefes egzersizleri, gevşeme ya da bu tabloda yer alan dinlenme yöntemlerinin bedensel ve psikolojik iyi oluş üzerinde oldukça etkili olduğuyla ilgili bilgi veren araştırmalara ve açıklamalara denk geliyorsunuzdur. Günümüzde oldukça yaygın hale gelmeye başladı. Kimimiz bunlar ışığında hayatına kendi adına birtakım yenilikler getirirken, kimimiz bunların farkında olmasına rağmen herhangi bir değişiklikte bulunmayabiliyor. Benim fikrim, fiziksel hareketi azaltmak olarak tanımlanabilen bedensel dinlenme gibi, zihinsel dinlenmenin ve bu doğrultuda kendimize ayırdığımız vaktin “lüks” değil bir“ihtiyaç” olduğu yönünde. Siz ne düşünüyorsunuz?


Yazımı sonlandırırken sizden aşağıdaki soruları cevaplamanızı rica edeceğim.


Tipik bir haftanızı nasıl geçiriyorsunuz? Lütfen cevaplarınızı bir kağıda maddeler halinde yazın. Bunlardan kaçı dinlenmek için yapmakta olduğunuz aktiviteler? Geçirmiş olduğunuz bu hafta sonunda dinlenmiş hissetme durumunuzu 0-100 arasında puanlayacak olursanız kaç verirsiniz? Bu bir hafta sonunda genel olarak nasıl hissediyorsunuz (mutlu, neşeli, kaygılı, huzurlu, yorgun, zinde) ?


Dilerseniz cevaplarınızı benimle de paylaşabilirsiniz. Okumaktan büyük keyif duyarım. Zamanı kendimiz ve dinlenmek için kullandığımız nice gökkuşağı renklerinde günler dilerim :)



Kaynakça;


Balk, Y. A., de Jonge, J., van Rijn, R., & Stubbe, J. (2018). “Leave It All Behind”: The Role of Mental Demands and Mental Detachment in Relation to Dance Students’ Health and Well-Being. Medical problems of performing artists, 33(4), 258-264.


Eccles, D. W., Balk, Y., Gretton, T. W., & Harris, N. (2020). “The forgotten session”: Advancing research and practice concerning the psychology of rest in athletes. Journal of Applied Sport Psychology, 1-22


Eccles, D. W., Caviedes, G., Balk, Y. A., Harris, N., & Gretton, T. W. (2021). How to Help Athletes Get the Mental Rest Needed to Perform Well and Stay Healthy. Journal of Sport Psychology in Action, 1-12.


Sonnentag, S. (2012). Psychological detachment from work during leisure time: The benefits of mentally disengaging from work. Current Directions in Psychological Science, 21(2), 114-118.

23 görüntüleme0 yorum

Son Paylaşımlar

Hepsini Gör